P. E. de Strzelecki
1797 – 1873 · geolog · podróżnik · filantrop

Paweł EdmundStrzelecki

Człowiek z Wielkopolski, który przeszedł pół świata i nadał najwyższemu szczytowi Australii imię Kościuszki.

Głuszyna 52.33°N 16.98°E Kosciuszko 36.456°S 148.264°E · 2228 m London 51.51°N 0.13°W Poznań 1997 52.41°N 16.93°E
▶ Obejrzyj film Ruszaj w podróż Sprawdź się w quizie
Film · 14 minut

Australijska podróż

Adam Rejman w roli Pawła Edmunda Strzeleckiego, narracja Julia Rejman. Kliknij rozdział, aby obejrzeć wybrany fragment, a potem prześledź tę samą trasę na globusie i mapie poniżej.

  1. 0:00Poznajcie podróżnika
  2. 2:59Przybycie do Sydney
  3. 4:05Pierwsze wyprawy
  4. 7:26Złoto
  5. 8:43Wejście na Górę Kościuszki
  6. 10:04Gippsland
  7. 12:16Melbourne i Tasmania
  8. 13:28Koniec podróży

W filmie pada data 15 lutego 1840 r. Tak zapisał ją sam Strzelecki w raporcie. Dziennik Jamesa Macarthura wskazuje jednak 12 marca. Więcej w sekcji „Spory”.

W roli Strzeleckiego
Adam Rejman
Narracja
Julia Rejman
Autorzy strony
Rejman team
I · Globus życia

Sześć kontynentów, jedno życie

Naciśnij „Odtwórz”, żeby zobaczyć podróż krok po kroku. Lądowe odcinki są złote, morskie przerywane i niebieskie. Najedź na punkt, by zobaczyć zdjęcie, kliknij, by przeczytać więcej. Globus można obracać myszą lub palcem.

1797
lądmorze
II · Australia 1839–1843

Cztery wyprawy, cztery lata

Wybierz wyprawę. Mapa przybliży się do trasy, a pod nią pojawią się kafelki z każdym etapem. „Odtwórz wyprawę” prowadzi przez nie po kolei. Przeciągnij mapę, by ją przesunąć; przybliżaj przyciskami lub Ctrl + kółko.

III · Mapy z epoki

Świat na papierze

Mapy, którymi posługiwał się Strzelecki, i te, które powstały dzięki jego pomiarom. Przeciągnij, aby przesunąć; przybliżaj kółkiem z Ctrl, dwuklikiem lub przyciskami.

IV · Quiz

Ile wiesz o Strzeleckim?

Dziesięć pytań wylosowanych z puli. Po każdej odpowiedzi zobaczysz wyjaśnienie i możesz przeskoczyć do tego miejsca na mapie.

Ściąga: najważniejsze daty
Narodziny20 lipca 1797Głuszyna pod Poznaniem
Wypłynięcie z Liverpoolu8 czerwca 1834Na statku Virginian do Nowego Jorku
Przybycie do Sydney25 kwietnia 1839Na barku Justine z Nowej Zelandii
Góra Kościuszki12 marca 1840Wejście na najwyższy szczyt Australii
Western Port12 maja 1840Koniec przejścia przez Gippsland
Tasmanialipiec 1840 – 29 września 1842Dwa lata badań i około 2000 mil pieszo
Powrót do Londynu24 października 1843Po podróży przez Azję i Egipt
Medal RGS25 maja 1846Złoty Medal Założyciela
KCMG30 czerwca 1869Rycerz Komandor Orderu św. Michała i św. Jerzego
Śmierć6 października 1873Londyn, pochowany na Kensal Green
Ponowny pochówek29 listopada 1997Krypta kościoła św. Wojciecha w Poznaniu
Wszystkie pytania quizu z odpowiedziami

Gdzie urodził się Paweł Edmund Strzelecki?

W Głuszynie pod Poznaniem. Urodził się 20 lipca 1797 r. w Głuszynie, dziś dzielnicy Poznania. Ochrzczono go w miejscowym kościele św. Jakuba.

Na cześć kogo Strzelecki nazwał najwyższą górę Australii?

Tadeusza Kościuszki. Szczyt przypominał mu Kopiec Kościuszki w Krakowie. Nazwał go na cześć bohatera walk o wolność Polski i Ameryki.

Jak wysoka jest Góra Kościuszki?

2228 m. To 2228 m n.p.m. Strzelecki w terenie wyliczył 7800 stóp, w raporcie podał 6510 stóp. Barometr mógł ucierpieć przy upadkach.

Którą krainę Strzelecki nazwał na cześć gubernatora Gippsa?

Gippsland. W 1840 r. przeszedł przez dzisiejszą wschodnią Wiktorię i nazwał ją Gippsland. Nazwa przyjęła się na stałe.

Co jedli wygłodzeni członkowie wyprawy w górach, które dziś noszą imię Strzeleckiego?

Koale upolowane przez Charleya Tarrę. Charley Tarra, Aborygen z ludu Gandangara, polował na koale, które jedzono na surowo. Bez niego wyprawa mogłaby nie przeżyć.

Dlaczego Strzelecki nie rozgłaszał, że w 1839 r. znalazł ślady złota?

Poprosił go o to gubernator Gipps. Gipps obawiał się niepokojów w kolonii pełnej skazańców. Gorączka złota wybuchła dopiero w 1851 r.

Czym Strzelecki przypłynął do Sydney w kwietniu 1839 r.?

Francuskim barkiem Justine z Nowej Zelandii. Justine wypłynęła z Zatoki Wysp 10 kwietnia, a do Port Jackson dotarła 25 kwietnia 1839 r.

Co Strzelecki zrobił w 1838 r. na hawajskim wulkanie Kīlauea?

Opisał go; to pierwszy druk nazwy Halemaʻumaʻu. Jego relację wydrukowały w październiku 1838 r. dwie gazety z Honolulu. Kapitan Cook zginął na Hawajach w 1779 r., długo przed narodzinami Strzeleckiego.

Ile czasu Strzelecki badał Ziemię Van Diemena, czyli Tasmanię?

Ponad dwa lata. Od lipca 1840 do września 1842 r. przeszedł wyspę zygzakiem, około 2000 mil.

Czym zajmował się Strzelecki podczas Wielkiego Głodu w Irlandii (1847–1848)?

Organizował dożywianie dzieci w szkołach. Jako agent British Relief Association doprowadził do tego, że w marcu 1848 r. posiłki dostawało ponad 200 000 dzieci.

Czy Strzelecki był hrabią?

Nie, to był tylko grzecznościowy przydomek. Sam nigdy tak się nie podpisywał. Na liście pasażerów w 1834 r. figuruje jako „gentleman”, a na książce jako P. E. de Strzelecki.

Gdzie od 1997 r. spoczywają prochy Strzeleckiego?

W krypcie kościoła św. Wojciecha w Poznaniu. Zmarł w Londynie w 1873 r. W listopadzie 1997 r. jego trumnę przeniesiono do Krypty Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu.

Jakie wyróżnienie otrzymał Strzelecki w 1869 r.?

Order św. Michała i św. Jerzego (KCMG), czyli tytuł „Sir”. Od tej pory był Sir Paulem Edmundem de Strzeleckim. Nagrody Nobla przyznaje się dopiero od 1901 r.

Czym jest Strzelecki Track?

Szutrową drogą przez outback Australii Południowej. Biegnie 472 km z Lyndhurst do Innamincka. Nazwę dał Charles Sturt, który w 1845 r. nazwał na cześć Strzeleckiego potok i pustynię.

Którędy Strzelecki wrócił z Australii do Londynu w 1843 r.?

Przez Indie Wschodnie, Chiny i Egipt. Wyruszył 22 kwietnia 1843 r. barkiem Anna Robertson, przez Hongkong i Kair dotarł do Londynu 24 października.

V · Prawda czy fałsz?

Fakt czy mit?

O Strzeleckim krąży sporo opowieści. Które są prawdziwe? Wybierz odpowiedź na każdej karcie.

Na Górę Kościuszki wszedł 15 lutego 1840 roku.
Wszedł 12 marca 1840. Data 15 lutego pochodzi z jego raportu i trafiła na tablicę z 1940 roku, ale pod koniec lutego wciąż notował pogodę w Ellerslie.
W latach 1814–1815 próbował uciec z Adyną Turno.
Adyna urodziła się w 1805 roku. Oświadczyny datuje się na ok. 1820–1821, a Paszkowski pisze, że na ucieczkę nie ma realnych dowodów.
Wracał w odwiedziny do Polski.
Żadna podróż do Polski nie jest udokumentowana. Z Adyną spotkał się ponownie w Genewie we wrześniu 1866 roku.
Członkiem Towarzystwa Królewskiego (FRS) został wcześniej niż członkiem RGS.
Członkiem RGS został w maju 1853, a FRS w czerwcu 1853. Oba wyróżnienia przyszły po Złotym Medalu RGS z 1846 roku.
Odwiedził Galapagos i Utah.
Na Galapagos nie ma żadnych dowodów, a wypady do Utah są wątpliwe.
Był hrabią.
Nigdy nie nazywał siebie hrabią. Na liście pasażerów z 1834 roku jest „gentleman”, w dokumentach z 1845 „Monsieur”, a na książce „P. E. de Strzelecki”. Grzecznościowy tytuł jedynie tolerował.
Wszedł na Mount Townsend, a nie na Górę Kościuszki.
Wszedł na dzisiejszą Górę Kościuszki. Mit wziął się z błędu na mapie z 1870 roku, poprawionego w 1892 i potwierdzonego w 1955.
Ukończył studia w Oksfordzie lub w Heidelbergu.
Nie ma zapisów o jego studiach na żadnym uniwersytecie. Oksford nadał mu jedynie doktorat honorowy w 1860 roku.
Strzelecki nadał nazwę krainie Gippsland na cześć gubernatora Nowej Południowej Walii.
Prawda. George Gipps rządził kolonią w latach 1838–1846.
W czasie Wielkiego Głodu Strzelecki pomógł wykarmić ponad 200 000 irlandzkich dzieci.
Prawda. Tylu uczniów dostawało posiłki w marcu 1848 r.
Strzelecki przez całe życie pisał listy do Adyny Turno, swojej młodzieńczej miłości.
Prawda. Korespondowali przez około 40 lat, a w 1866 r. spotkali się w Genewie.
Na Tasmanii Strzelecki spędził dwie noce w dziupli pustego drzewa.
Prawda. Stało się to w 1841 r. przy Bull Creek, w drodze na Middlesex Plains.
VI · Spory badaczy

Gdzie źródła się kłócą

Strzelecki rzadko notował daty, a jego testament nakazał zniszczyć papiery. Tam, gdzie źródła się rozchodzą, pokazujemy wszystkie stanowiska i najlepszą ocenę.

Data wejścia na Górę Kościuszki

  • 12 marca 1840 (dziennik polowy Macarthura)
  • 15 lutego 1840 (raport Strzeleckiego do Gippsa, tablica z 1940)
  • 12 lutego 1840 („Port Phillip Herald”, 2 czerwca 1840)
Najlepsza ocena12 marca 1840. Strzelecki notował pogodę w Ellerslie jeszcze 26, 28 i 29 lutego, a Macarthur pisał, że wyruszyli z Ellerslie 2 marca.

Na który szczyt wszedł

  • Najpierw Mount Townsend, potem Kościuszko (Clews)
  • Najpierw Mount Abbott, potem Kościuszko (Andrews)
  • Tylko Mount Townsend (Scott 1939, mapa z 1870)
Najlepsza ocenaWszedł na dzisiejszą Górę Kościuszki. Błąd mapy z 1870 roku poprawiono w 1892, a potwierdzono w 1955.

Zmierzona wysokość

  • 7800 stóp (obliczenie w terenie)
  • 6510 stóp (raport)
  • 2228 m, czyli 7310 stóp (wartość rzeczywista)
Najlepsza ocenaRozbieżność wynika prawdopodobnie z uszkodzenia barometru przy upadkach (Clews).

Pierwszeństwo w odkryciu złota

  • Strzelecki, 1839
  • McBrien, 1823
  • Lhotsky, 1834
  • Clarke, 1841
  • Hargraves, 1851
Najlepsza ocenaStrzelecki był wiarygodnym wczesnym znalazcą naukowym, ale nie odkrył opłacalnego złoża. Jego pierwszeństwo poparli później Macarthur w Radzie Legislacyjnej (1853), „The Times” (1854) i ośmiu komisarzy kongresu międzynarodowego (1860).

Kto „odkrył” Gippsland

  • McMillan, od 1839 (Port Albert w lutym 1841)
  • Strzelecki, pierwsze przejście do Western Port w 1840
Najlepsza ocenaMcMillan dotarł tam pierwszy, ale Strzelecki pierwszy przeszedł region i to jego nazwa się przyjęła.

Tytuł „hrabiego”

  • Popularnie: „hrabia Strzelecki”
  • Jego własne określenia: „gentleman”, „Monsieur”, „P. E. de Strzelecki”
Najlepsza ocenaTylko grzecznościowy przydomek, który tolerował.

Wykształcenie

  • Kolegium pijarów w Warszawie (Paszkowski)
  • Edynburg lub Oksford, BA 1820 (DIB)
  • Heidelberg
Najlepsza ocenaNie ma zapisów o studiach na żadnym uniwersytecie.

Zasięg podróży po Amerykach

  • Trasa z listu do Adyny (ok. 29 kwietnia 1839)
  • Wypady do Utah
  • Wizyta na Galapagos
Najlepsza ocenaGłówna trasa jest wiarygodna. Utah jest wątpliwe, a na Galapagos nie ma żadnych dowodów.

Przybycie do Sydney

  • 25 kwietnia 1839 („Sydney Gazette”)
  • 24 kwietnia 1839 („The Australian”)
Najlepsza ocenaPrzyjmujemy 25 kwietnia, z adnotacją o 24.

Przybycie do Melbourne

  • 19 maja 1840 (Paszkowski)
  • 28 maja 1840 (Scott, „Port Phillip Patriot”)
Najlepsza ocenaNierozstrzygnięte. Za 28 maja przemawia „Port Phillip Patriot”.

Przybycie do Launceston

  • 24 lipca 1840
  • 25 lipca 1840
  • 30 lipca 1840
Najlepsza ocenaNierozstrzygnięte.
Miejsca nazwane przez Strzeleckiego lub na jego cześć
Góra Kościuszki (Mount Kosciuszko)Strzelecki, 12 marca 1840 · 36.46°S 148.26°ENa cześć Tadeusza Kościuszki. Pisownię z „z” przywróciła w 1997 roku Rada Nazw Geograficznych Nowej Południowej Walii.
GippslandStrzelecki, 1840 · 38.00°S 147.00°ENa cześć gubernatora Gippsa. Nazwa McMillana „Caledonia Australis” się nie przyjęła.
Jezioro King (Lake King)Strzelecki, 1840 · 37.88°S 147.75°ENa cześć P. P. Kinga.
Rzeka La TrobeStrzelecki 1840 (Paszkowski) lub Brodribb 1841 (Daley) · 38.20°S 146.50°EAutorstwo nazwy jest sporne.
Perry River i Barney PlainsStrzelecki, 1840 · 38.00°S 147.20°ENazwy nadane w Gippslandzie w kwietniu 1840 roku.
Góry Strzeleckiego (Strzelecki Ranges)kpt. J. Lort Stokes, HMS Beagle · 38.40°S 146.10°ETu w 1840 roku jego wyprawa niemal zginęła z głodu.
Mount Fatiguekpt. J. Lort Stokes · 38.60°S 146.30°E„Góra Zmęczenia” upamiętnia trudy wyprawy z 1840 roku.
Strzelecki (miejscowość)późniejsza osada · 38.33°S 145.90°EMiejscowość w Wiktorii nazwana później jego nazwiskiem.
Szczyty Strzeleckiego i Park Narodowy Strzeleckiegokpt. J. Lort Stokes; park utworzono w 1967 · 40.20°S 148.07°ENa Wyspie Flindersa. Strzelecki wszedł na ten grzbiet 13 stycznia 1842 roku.
Strzelecki CreekCharles Sturt, 18 sierpnia 1845 · 28.60°S 140.60°EStrumień w głębi Australii, daleko na północ od tras Strzeleckiego.
Pustynia StrzeleckiegoCharles Sturt, 1845 · 29.00°S 140.50°EPustynia w głębi Australii, w której Strzelecki nigdy nie był.
Szlak Strzeleckiego (Strzelecki Track)trasa Harry'ego Readforda (1870), „przetarta w 1871” · 30.29°S 138.35°EZ Lyndhurst do Innamincka, 472 km drogi gruntowej.
Strzelecki HarbourMcClintock, ok. 1859 · 72.50°N 97.00°WNa Wyspie Księcia Walii w Arktyce, współrzędne przybliżone. Podziękowanie za zbiórkę na wyprawę Fox.
VII · Kalendarium

Całe życie krok po kroku

Wszystkie etapy podróży w jednym miejscu, z datami, miejscami i poziomem pewności źródeł. Rozwiń rozdział, aby przeczytać.

Życie i podróże

Młodość w Polsce1797–1829 · 7
  1. Narodziny pod Poznaniem Głuszyna (Glausche), Prusy Południowe · Poznań-Głuszyna, PolskaH
    Paweł Edmund Strzelecki urodził się w Głuszynie pod Poznaniem, wtedy pod panowaniem pruskim. Jego rodzicami byli Franciszek i Anna z Raczyńskich. Ochrzczono go w kościele św. Jakuba Większego w Głuszynie. (Na nagrobku widnieje rok 1796, a niektóre źródła podają czerwiec.)
  2. Sierota w Warszawie Warszawa · Warszawa, PolskaM
    Ojciec zmarł wcześnie, choć data jego śmierci jest niepewna. Matka zmarła w 1807 roku i chłopca zabrano do Warszawy. Około 1810–1814 uczył się tam w kolegium pijarów. (Szkołę pijarów podaje Paszkowski. Nie ma zapisów o studiach na żadnym uniwersytecie.)
  3. Lata w Krakowie Kraków · Kraków, PolskaM
    Około 1813–1817 Strzelecki przebywał w Krakowie. Wiele lat później mówił, że kształt najwyższej góry Australii przypominał mu Kopiec Kościuszki w Krakowie.
  4. Majątek siostry i ułani Skubarczewo koło Gniezna · Skubarczewo, PolskaM
    W 1817 roku brat Piotr przywiózł go do majątku ich siostry w Skubarczewie. Mniej więcej wtedy krótko służył w kawalerii pruskiej, według jednej z kronik w 6. Pułku Ułanów Turyńskich. Odszedł ze służby w stopniu chorążego.
  5. Adyna Turno Więckowice, majątek Turnów · Więckowice koło Poznania, PolskaL
    W majątku Turnów był nauczycielem Wincentego Turno. Oświadczył się Adynie Turno, urodzonej w 1805 roku, ale został odrzucony. Mimo to pisali do siebie listy przez około 40 lat. (Opowieść o próbie ucieczki z Adyną bywa błędnie datowana na 1814–1815. Paszkowski pisze, że nie ma na nią realnych dowodów.)
  6. Podróże i książę Sapieha Wezuwiusz i Rzym · Kampania i Rzym, WłochyM
    Podróżował przez Teplice, Karlowe Wary, Saksonię, Szwajcarię, Włochy (z Wezuwiuszem), Dalmację i Austrię. W Rzymie w 1822 roku miał poznać księcia Franciszka Sapiehę. (Źródła piszą ostrożnie, że „mógł” odbyć te podróże.)
  7. Zarządca 12 000 chłopów Dobra Sapiehów na kresach wschodnich · dawne ziemie Rzeczypospolitej, prawdopodobnie dzisiejsza BiałoruśM
    Jako pełnomocnik księcia Sapiehy zarządzał dobrami, w których żyło około 12 000 chłopów. Książę zmarł w 1829 roku, a Strzelecki otrzymał w ugodzie 12 000 dukatów, czyli około jednej czwartej zapisu. (Siedziba majątku nie jest ustalona, więc współrzędne są przybliżone.)
Emigracja we Francji i Anglii1829–1834 · 3
  1. Paryż i nauka geologii Paryż · Paryż, FrancjaM
    Pod koniec 1829 roku opuścił Polskę i zamieszkał we Francji. Sam uczył się geologii. Mógł też odbyć podróże do Rosji i Afryki. (Podróże do Rosji i Afryki są słabo potwierdzone. Zaprzeczał, że był powstańcem 1830 roku, a ADB wspomina o możliwej służbie kurierskiej.)
  2. Dżentelmen w Londynie Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaM
    Od 18 listopada 1831 roku mieszkał w Anglii i należał do Alfred Club. Jeździł na północ Szkocji i wspominał też wyprawy na Wyspy Zielonego Przylądka i w Pireneje. Do Anglii wrócił przez Portsmouth 12 kwietnia 1834 roku. (Pobyt w Szkocji jest dość pewny, a wyprawa na Wyspy Zielonego Przylądka nie jest potwierdzona.)
  3. Rejs do Ameryki Liverpool · Liverpool, Wielka BrytaniaH
    8 czerwca 1834 roku wypłynął z Liverpoolu do Nowego Jorku na statku Virginian. Na liście pasażerów wpisano go jako „gentleman”.
Obie Ameryki1834–1838 · 14
  1. Gleby i farmy Ameryki Nowy Jork i wschodnie Stany · Nowy Jork, USAM
    Z Nowego Jorku objechał Boston, Filadelfię, Baltimore, Waszyngton, Richmond i Charleston, a rzeką Hudson dotarł do Albany. Badał gleby, minerały i gospodarstwa. Analizował też zawartość glutenu w pszenicy.
  2. Nad Niagarą Wodospad Niagara · Niagara Falls, USA i KanadaM
    Dotarł do wodospadu Niagara. Na tym etapie podróży spotykał społeczności rdzennych mieszkańców i notował obserwacje etnograficzne.
  3. Pętla kanadyjska Quebec · Québec, KanadaM
    Przez jezioro Ontario, Toronto i Montreal dotarł do Quebecu. Wracał przez jezioro Champlain i Saratogę. (Trasa jest dość pewna. Tradycja, że odkrył w Kanadzie miedź, nie ma potwierdzenia.)
  4. Etap karaibski Hawana i Antyle · Hawana, KubaM
    Około 1835 roku odwiedził Antyle i Hawanę na Kubie.
  5. Lądem przez Meksyk Meksyk (miasto) · Meksyk, MeksykM
    Z Veracruz ruszył lądem do stolicy Meksyku, a potem do Tampico.
  6. W górę Missisipi Nowy Orlean · Nowy Orlean, USAM
    Z Nowego Orleanu płynął Missisipi i Ohio do Cincinnati. Stamtąd wrócił do Baltimore.
  7. Brazylia i niewolnictwo Rio de Janeiro · Rio de Janeiro, BrazyliaM
    W Brazylii badał geologię okolic Rio de Janeiro, São Paulo i Minas Gerais. Zapisywał też obserwacje o niewolnictwie.
  8. Nad La Platą Montevideo i Buenos Aires · Urugwaj i ArgentynaM
    Odwiedził Montevideo i Buenos Aires nad La Platą, w krainie gauczów. (Jedna kronika internetowa wspomina też Paragwaj i Gran Chaco, ale to słabo potwierdzone.)
  9. Przez Andy Mendoza i Andy · Mendoza, ArgentynaM
    Z Mendozy, regionu bogatego w minerały, przeszedł przez Andy. Na trasie mijał szczyty wyższe niż 4500 m.
  10. Chilijskie gleby i pszenica Valparaíso · Valparaíso, ChileM
    W Chile przejechał od Coquimbo do Concepción i badał chemię gleb oraz uprawy pszenicy. W Valparaíso wszedł na pokład HMS Cleopatra.
  11. Rejs wzdłuż Pacyfiku Lima i Guayaquil · Peru i EkwadorM
    Rejs wzdłuż zachodniego wybrzeża prowadził przez Limę i Guayaquil, a dalej do Kostaryki i Salwadoru.
  12. Meksykańskie porty Acapulco, San Blas i Mazatlán · pacyficzne wybrzeże MeksykuM
    Statek zawijał do Acapulco, San Blas i Mazatlán na pacyficznym wybrzeżu Meksyku.
  13. Kopalnie Sonory Guaymas, Sonora · Guaymas, MeksykM
    W Guaymas nad Zatoką Kalifornijską oglądał kopalnie Sonory. (Twierdzenie, że zapuszczał się nad Wielkie Jezioro Słone i na pustynie Utah, jest wątpliwe.)
  14. Powrót do Valparaíso Valparaíso · Valparaíso, ChileM
    22 czerwca 1838 roku wrócił do Valparaíso. Za sobą miał około czterech lat podróży po obu Amerykach. (Dużą część tej trasy znamy tylko z jednego listu do Adyny z ok. 29 kwietnia 1839.)
Przez Pacyfik1838–1839 · 6
  1. Na pokładzie HMS Fly Valparaíso · Valparaíso, ChileM
    20 lipca 1838 roku zaokrętował się na HMS Fly kapitana Russella Elliota i wyruszył na Pacyfik.
  2. Języki Markizów Nuku Hiva, Markizy · Nuku Hiva, Polinezja FrancuskaM
    Na Nuku Hiva, gdzie statek stał do 23 sierpnia 1838 roku, badał miejscowe języki.
  3. Na wulkanie Kīlauea Kīlauea, Hawaje · Hawaje, USAH
    Z zatoki Kealakekua i z Hilo wszedł na wulkan Kīlauea. Jego relację wydrukowały „Sandwich Islands Gazette” (6 października 1838) i „Hawaiian Spectator” (październik 1838). To pierwsze drukowane użycie nazwy Halemaʻumaʻu.
  4. Gość królowej Pōmare Papeete, Tahiti · Tahiti, Polinezja FrancuskaM
    Na Tahiti zszedł z HMS Fly. Przez około 11 tygodni był gościem królowej Pōmare IV. (ADB powątpiewa w opowieść o ławie przysięgłych z tego pobytu.)
  5. Od wyspy do wyspy Tuamotu, Mangareva i Tonga · Polinezja Francuska i TongaL
    Na francuskim barku Justine odwiedzał Tuamotu, Mangarevę (Wyspy Gambiera) i Tongę.
  6. U Busby'ego w Nowej Zelandii Kororāreka, Zatoka Wysp · Russell, Nowa ZelandiaM
    Był gościem Jamesa Busby'ego, odwiedził Waitangi i Hokiangę i badał geologię Wyspy Północnej. 10 kwietnia 1839 roku odpłynął do Sydney na barku Justine kapitana Bernarda. (Przybycie datuje się na koniec stycznia albo na 17 lutego 1839.)
Australia i Tasmania1839–1843 · 6
  1. Przybycie do Sydney Port Jackson, Sydney · Sydney, Nowa Południowa Walia, AustraliaH
    25 kwietnia 1839 roku Justine wpłynęła do Port Jackson. Tak zaczęły się cztery lata badań w Australii. 7 czerwca jadł obiad u gubernatora Gippsa i poznał lady Jane Franklin, która zaprosiła go do Ziemi Van Diemena (Tasmanii). (Gazeta „The Australian” podała 24 kwietnia.)
  2. Złoto w tajemnicy Góry Błękitne, Hartley i Bathurst · Nowa Południowa Walia, AustraliaM
    Na pierwszej wyprawie znalazł ślady złota koło Hartley (dolina Clwydd nad rzeką Cox) i w okręgu Wellington. 26 października napisał do Jamesa Macarthura o „złocie w drobinach w krzemianie”. Gubernator Gipps poprosił go o dyskrecję, bo w kolonii było wielu skazańców. (Był wiarygodnym wczesnym znalazcą naukowym, ale nie odkrył złoża opłacalnego do wydobycia. To udało się Hargravesowi w 1851 roku.)
  3. Szczyt dla Kościuszki Góra Kościuszki · Góry Śnieżne, Nowa Południowa Walia, AustraliaH
    12 marca 1840 roku, około 15–16, sam wszedł na najwyższy szczyt Australii (2228 m). Nazwał go na cześć Tadeusza Kościuszki. Przyniósł ze szczytu kamień, a dla Adyny kwiat „nieśmiertelnika”. (W raporcie do Gippsa podał 15 lutego i tę datę ma tablica z 1940 roku. Dziennik polowy Macarthura potwierdza 12 marca.)
  4. Przez Gippsland do Western Port Western Port (Corinella) · Corinella, Wiktoria, AustraliaH
    Wyprawa przeszła przez krainę, którą nazwał Gippslandem na cześć gubernatora Gippsa. W dzisiejszych Górach Strzeleckiego, w ciągłym deszczu, ludzie głodowali, a Charley Tarra polował dla nich na koale. 12 maja 1840 roku wyczerpani dotarli do Western Port, a potem do Melbourne. (McMillan dotarł do Gippslandu pierwszy, ale Strzelecki pierwszy przeszedł go do Western Port. Przybycie do Melbourne datuje się na 19 lub 28 maja.)
  5. Dwa lata na Tasmanii Launceston, Ziemia Van Diemena (Tasmania) · Launceston, Tasmania, AustraliaH
    Z Launceston obszedł wyspę w kilku wyprawach i pokonał pieszo około 2000 mil. Na prośbę gubernatora Franklina badał złoża węgla, a 13 stycznia 1842 roku wszedł na najwyższy grzbiet Wyspy Flindersa. 29 września 1842 roku odpłynął do Sydney. (Data przybycia (24, 25 lub 30 lipca 1840) jest nierozstrzygnięta.)
  6. Pożegnanie z Australią Sydney · Sydney, Nowa Południowa Walia, AustraliaM
    Ostatnie miesiące spędził w Port Stephens jako gość P. P. Kinga. Badał węgiel w dolinie rzeki Hunter i dotarł na północ do około 30° szerokości południowej. 22 kwietnia 1843 roku odpłynął z Sydney na barku Anna Robertson. (Niektóre źródła podają 23 kwietnia.)
Droga do Londynu1843 · 11
  1. Wzdłuż Wielkiej Rafy Cieśnina Torresa · między Australią a Nową GwineąM
    Anna Robertson płynęła do Chin. Trasa wiodła wzdłuż Wielkiej Rafy Koralowej, przez Cieśninę Torresa i Morze Arafura.
  2. Przez Wyspy Sundajskie Bali i wyspy Indonezji · IndonezjaM
    Statek minął zachodnią Nową Gwineę, Timor, Sumbę, Sumbawę i Lombok. Na Bali Strzelecki najwyraźniej zatrzymał się na dłużej, a potem odwiedził Jawę.
  3. Borneo i Manila Manila · Manila, FilipinyM
    Przez Cieśninę Makasarską i obok Borneo statek dotarł do Manili.
  4. Młoda kolonia Hongkong Hongkong i Kanton · Hongkong i Kanton (Guangzhou), ChinyH
    26 lipca 1843 roku napisał do P. P. Kinga list, w którym chwalił młodą kolonię Hongkong. Około 11 sierpnia opuścił Kanton na parowcu Akbar.
  5. Parowcem na zachód Singapur i Penang · Singapur i MalezjaM
    Parowiec zawijał do Singapuru i Penangu.
  6. Postój w „Indiach” „Indie”, prawdopodobnie Cejlon · Galle, Sri LankaL
    Źródła mówią o postoju w „Indiach”. Najpewniej chodzi o Cejlon, skąd parowiec popłynął ku Morzu Czerwonemu. (Ten postój nie jest potwierdzony.)
  7. Przez Morze Czerwone Suez · Suez, EgiptM
    Około 17 września 1843 roku wysiadł w Suezie, aby przejechać przez Egipt lądem.
  8. Dziesięć dni w Egipcie Kair i Aleksandria · Kair, EgiptM
    W Egipcie spędził około dziesięciu dni. Przez Kair dojechał do Aleksandrii.
  9. Parowcem Oriental Malta i Algier · MaltaM
    Z Aleksandrii parowiec Oriental płynął przez Maltę i Algier do Marsylii.
  10. Przez Francję Marsylia · Marsylia, FrancjaM
    Z Marsylii pojechał przez Paryż do Londynu.
  11. Z powrotem w Londynie Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaH
    24 października 1843 roku, 74 dni po wyjeździe z Kantonu, dotarł do Londynu. Okazało się, że jego oszczędności przepadły w upadłym banku francuskim. (O utracie oszczędności pisze ADB.)
Uznanie w Londynie1843–1869 · 5
  1. Wielka książka Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaH
    W 1845 roku wydawnictwo Longman opublikowało jego „Physical Description of New South Wales and Van Diemen's Land” z przedmową datowaną na 13 maja. 28 listopada 1845 roku został poddanym brytyjskim. W dokumentach naturalizacyjnych nazwano go „Monsieur”.
  2. Złoty medal RGS Królewskie Towarzystwo Geograficzne, Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaH
    25 maja 1846 roku otrzymał z rąk lorda Colchestera Złoty Medal Założyciela Królewskiego Towarzystwa Geograficznego. Przy tej okazji wystawiono jego wielką mapę.
  3. Order Łaźni Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaH
    21 listopada 1848 roku został Kawalerem Orderu Łaźni (CB) w klasie cywilnej. Był jednym z pierwszych cywilów z tym odznaczeniem.
  4. Uczony i społecznik Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaH
    W maju 1853 roku został członkiem Królewskiego Towarzystwa Geograficznego (FRGS), a w czerwcu Towarzystwa Królewskiego (FRS). Działał w Funduszu Armii Krymskiej z Florence Nightingale oraz w komitetach emigracyjnych z Caroline Chisholm i Sidneyem Herbertem. W 1856 roku wydał „Gold and Silver”, w którym bronił swojego pierwszeństwa w odkryciu złota. (Obie godności przyszły po medalu RGS z 1846 roku. Działalność w funduszu i komitetach jest słabiej udokumentowana.)
  5. Rycerz KCMG Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaH
    30 czerwca 1869 roku, dzięki Gladstone'owi, został Rycerzem Komandorem Orderu św. Michała i św. Jerzego (KCMG).
Pomoc dla Irlandii1847–1849 · 2
  1. Wielki Głód w Irlandii Westport, hrabstwo Mayo · Westport, IrlandiaM
    22 stycznia 1847 roku British Relief Association wysłało go do hrabstw Donegal, Mayo i Sligo. Na HMS Urgent dotarł do Westport, a potem objeżdżał Erris, Belmullet, Killybegs i Louisburgh. W Westport uruchomił próbne dożywianie 1700 dzieci w szkołach, a w kwietniu zachorował na tyfus. (Pisał, że „żadne pióro nie opisze tej nędzy”.)
  2. Posiłki dla 200 000 dzieci Dublin · Dublin, IrlandiaM
    W Dublinie kierował pracą stowarzyszenia jako główny agent i rozszerzył dożywianie dzieci w szkołach. 1 stycznia 1848 roku posiłki dostawało 58 000 dzieci, a w marcu ponad 200 000. Fundusze stowarzyszenia wyczerpały się w lipcu 1848 roku. (Źródła różnią się co do 1849 roku. Według Paszkowskiego w maju był już w Londynie, inne opisują jego podróż z pomocą po Irlandii w czerwcu–wrześniu 1849.)
Ostatnie lata1856–1873 · 7
  1. W orszaku lorda Lyonsa Konstantynopol · Stambuł, TurcjaM
    Około 1 listopada 1856 roku był w Konstantynopolu w orszaku lorda Lyonsa, który wręczał sułtanowi Order Podwiązki.
  2. Krym i Rosja Sewastopol, Krym · Sewastopol, KrymM
    Podróż prowadziła dalej na Krym. Według ADB odwiedził wtedy także Rosję.
  3. Pieniądze na wyprawę Fox Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaM
    Pomógł zebrać 3000 funtów na wyprawę statku Fox, którą lady Franklin wysłała na poszukiwania Johna Franklina. Kapitan McClintock nazwał na jego cześć Strzelecki Harbour w Arktyce. Sam Strzelecki tam nie płynął.
  4. Doktorat honoris causa Oksford · Oksford, Wielka BrytaniaH
    20 czerwca 1860 roku Uniwersytet Oksfordzki nadał mu honorowy doktorat prawa cywilnego (DCL).
  5. Spotkanie z Adyną Genewa · Genewa, SzwajcariaM
    We wrześniu 1866 roku w Genewie ponownie spotkał Adynę Turno. Nie ma dowodów, że kiedykolwiek wrócił do Polski.
  6. Śmierć w Londynie Savile Row, Londyn · Londyn, Wielka BrytaniaH
    Chory na raka wątroby, zimę 1872–1873 spędził na rekonwalescencji w południowej Europie. Zmarł przy Savile Row w Londynie 6 października 1873 roku. W testamencie kazał zniszczyć swoje papiery i pochować się w nieoznaczonym grobie.
  7. Grób na Kensal Green Cmentarz Kensal Green · Londyn, Wielka BrytaniaH
    Pochowano go na cmentarzu Kensal Green, a grób odnowiono w 1943 roku. Ponieważ jego papiery zniszczono, a dziennik „Mon Journal” zaginął, wiele faktów z jego życia trudno dziś potwierdzić.
Powrót do Poznania1997 · 1
  1. Powrót do Wielkopolski Kościół św. Wojciecha, Poznań · Poznań, PolskaH
    15 czerwca 1997 roku otwarto Nową Kryptę Zasłużonych Wielkopolan przy kościele św. Wojciecha w Poznaniu. Trumnę Strzeleckiego wniesiono do kościoła 19 listopada, a 29 listopada 1997 roku złożono ją w krypcie.

Australia: etapy wypraw

A · Góry Błękitne i tajemnica złotakwi–gru 1839 · 10
  1. Przybycie do Sydney Port Jackson, SydneyH
    Francuski bark Justine przypływa z Zatoki Wysp w Nowej Zelandii. Strzelecki zaczyna tu cztery lata badań Australii. (Sydney Gazette z 27 kwietnia pisze o przybyciu „w ostatni czwartek”, czyli 25 kwietnia. The Australian podaje 24 kwietnia.)
  2. Obiad u gubernatora Government House, SydneyM
    Strzelecki jest gościem na obiedzie u gubernatora George'a Gippsa. Poznaje tam lady Jane Franklin, która zaprasza go na Ziemię Van Diemena.
  3. Wyruszenie na zachód SydneyM
    Strzelecki wyrusza z Sydney w swoją pierwszą wyprawę. Towarzyszy mu dwóch byłych skazańców, w tym „Keena” (James Nolan lub Folan).
  4. Wysokie Góry Błękitne Góry Błękitne: Mount Tomah i dolina GroseH
    Strzelecki bada szczyty Mount Tomah, Mount King George i Mount Hay. Doliny rzeki Grose nie udaje mu się przejść.
  5. Pierwsze ślady złota Vale of Clwydd i rzeka Cox koło HartleyM
    Koło Hartley Strzelecki znajduje w skałach ślady złota. Był to wiarygodny naukowy ślad, a nie złoże warte wydobycia. (Pierwszeństwo jest sporne. O złocie pisali wcześniej McBrien (1823) i Lhotsky (1834), a pierwsze opłacalne pole złota odkrył Hargraves w 1851 roku.)
  6. Okolice Bathurst BathurstM
    Strzelecki odnotowuje ślady złota „w pobliżu” Bathurst.
  7. Kości w jaskiniach Dolina Wellington i jaskinie WellingtonH
    Strzelecki bada skamieniałe kości w jaskiniach Wellington. 16 października pisze z terenu do Jamesa Walkera o „żyłach złota i srebra”.
  8. Węgiel, serpentyn i złoto Boree i Mount CanobolasH
    Na tej trasie Strzelecki notuje węgiel i serpentyn. 26 października pisze do Jamesa Macarthura o złocie „w drobinach w krzemianie”.
  9. Złoto ma pozostać tajemnicą Sydney, Australian ClubM
    Strzelecki melduje o złocie gubernatorowi Gippsowi. Gipps prosi go o milczenie, bo w kolonii żyje wielu skazańców. Po latach pierwszeństwo Strzeleckiego poparli James Macarthur w Radzie Legislacyjnej (1853) i The Times (1854).
  10. Spotkanie z W. B. Clarke'em SydneyM
    Na przyjęciu dla członków amerykańskiej wyprawy Wilkesa Strzelecki poznaje geologa W. B. Clarke'a. Mimo swoich znalezisk mówi geologom Clarke'owi i Danie, że miejscowa mineralogia jest „bardzo mało ciekawa”.
B · Góry Śnieżne i Gippslandgru 1839 – lip 1840 · 28
  1. Wyjazd w Góry Śnieżne SydneyH
    Strzelecki pisze do Donaldsona: „Wyruszam w Góry Śnieżne w tej właśnie chwili”. (Jedna z chronologii podaje 22 grudnia.)
  2. Święta u Macarthurów CamdenM
    Strzelecki spędza Boże Narodzenie w Camden u rodziny Macarthurów. James Macarthur z tej rodziny będzie jego towarzyszem w tej wyprawie.
  3. Geologiczne objazdy Od Shoalhaven do równin YassM
    Strzelecki zbacza z drogi, by badać skały od rzeki Shoalhaven po równiny Yass.
  4. List polecający Bagalong (między Yass a Jugiong)H
    P. G. King pisze dla Strzeleckiego list polecający do Johna Haya. Hay jest współwłaścicielem stacji Welaregang nad Murrayem, gdzie wyprawa zatrzyma się w marcu.
  5. Baza w Ellerslie Ellerslie (stacja Hannibala Macarthura koło Adelong i Tumut)H
    Strzelecki przybywa 5 lutego, a jego książka podaje stąd pomiary pogody z 26, 28 i 29 lutego. 2 marca wyprawa wyrusza w góry. Te daty są mocnym argumentem przeciw wejściu na szczyt 15 lutego.
  6. Przegrupowanie nad Murrayem Welaregang (stacja Haya i Chalmersa nad Murrayem)M
    Wyprawa się przegrupowuje, a służący zostają na stacji. Prawdopodobnie tu dołącza Jackey, miejscowy przewodnik aborygeński.
  7. Grupa szczytowa rusza Południowy brzeg górnego Murraya, bród NowongH
    Mała grupa przechodzi bród Nowong i rusza w stronę głównego grzbietu Gór Śnieżnych.
  8. Obóz z końmi Równina „Gobollin”H
    Konie zostają z Jamesem Rileyem w obozie bazowym. Reszta grupy idzie dalej.
  9. Wspinaczka przy księżycu Geehi Walls, Bogong Creek, rzeka Swampy Plains, u stóp Hannels SpurH
    Wyruszają o 7 rano i wspinają się aż do nocy, przy świetle księżyca. Na kolację jedzą lirogona.
  10. Śniadanie przy źródle Moiras Flat / Byatts CampH
    Rano jedzą śniadanie przy źródle. Koce zostawiają na miejscu.
  11. Wyższy szczyt w zasięgu wzroku Mount TownsendM
    Instrumenty pokazują, że szczyt około dwóch mil na południe jest wyższy. Strzelecki nazywa go „Kosciusko” na cześć Tadeusza Kościuszki, a Macarthur zawraca. (Data jest pewna, trasa nie. Według Clewsa (1970/73) grupa weszła na Mount Townsend, a według Alana Andrewsa rozstała się na Mount Abbott. Mapa urzędu pomiarowego Wiktorii z 1870 roku zamieniła nazwy Townsend i Kościuszko; błąd poprawiono w 1892 roku i potwierdzono w 1955.)
  12. Sam na szczycie Góra Kościuszki (2228 m)H
    Około godziny 15–16 Strzelecki sam wchodzi na najwyższy szczyt kontynentu australijskiego. Zabiera ze szczytu kamień i kwiat „nieśmiertelnika” dla Adyny Turno. Kształt góry przypominał mu Kopiec Kościuszki w Krakowie. (Datę 12 marca podaje dziennik polowy Macarthura. We własnym raporcie do Gippsa (Melbourne, 26 czerwca 1840) Strzelecki napisał „15 lutego” i tę datę ma brązowa tablica na szczycie z 1940 roku. Port Phillip Herald wydrukował 12 lutego. Pisownię „Kosciuszko” przyjęto oficjalnie w 1997 roku.)
  13. 7800 czy 6510 stóp? Powrót do obozu z końmiH
    Grupa wraca do Rileya i koni. W terenie Strzelecki obliczył wysokość szczytu na 7800 stóp, a w raporcie podał 6510. Prawdziwa wysokość to 2228 m, czyli 7310 stóp. (Clews uważa, że barometr prawdopodobnie uszkodził się przy upadkach.)
  14. Na południe Welaregang i CorryongM
    Wyprawa wraca do Welaregang i rusza na południe przez Corryong.
  15. Jezioro Omeo i Mount Tambo Gibbo Range, jezioro Omeo (Benambra), Mount Tambo, TongioM
    Strzelecki wyznacza położenie jeziora Omeo i wchodzi na Mount Tambo.
  16. Gościna u Macalistera Numbla Munjee (placówka Macalistera koło Ensay)M
    Matthew Macalister przyjmuje wyprawę na swojej placówce. Dalej idą śladami McMillana. (Macarthur podaje 26 marca, Daley 27 marca.)
  17. Jezioro King Dolny bieg Tambo, północny brzeg jeziora KingM
    Wyprawa dociera do jezior Gippslandu. Strzelecki nazywa jezioro King na cześć P. P. Kinga.
  18. Koniec śladów McMillana Rzeka „Riley”, dziś NicholsonH
    Nad rzeką „Riley”, dzisiejszą Nicholson, wyprawa po raz ostatni widzi ślady McMillana.
  19. Kraina nowa dla Europejczyków Rzeki Mitchell, Avon i Macalister, Providence Ponds, HeyfieldM
    Na zachód od rzeki Macalister wyprawa wchodzi na tereny nieznane dotąd Europejczykom. Strzelecki nazywa rzekę Perry i równiny Barney Plains. (McMillan dotarł do tej krainy pierwszy, od 1839 roku. Strzelecki jako pierwszy przeszedł ją aż do Western Port i nazwał Gippslandem na cześć Gippsa; nazwa McMillana „Caledonia Australis” się nie przyjęła.)
  20. Rzeka La Trobe Przeprawa przez La Trobe koło Loy Yang i TraralgonM
    Wyprawa przekracza rzekę, którą Strzelecki prawdopodobnie nazwał La Trobe. (Paszkowski przypisuje nazwę Strzeleckiemu, Daley przypisuje ją Brodribbowi (1841).)
  21. Konie zostają w lesie Okolice Moe / KoornallaM
    Grupa zostawia konie, a siodła i zebrane okazy chowa na drzewach. Dalej idą pieszo prosto na zachód, do Western Port. (Źródła podają różne liczby dni dla tego etapu: Riley 21, Port Phillip Herald 22, Strzelecki 26.)
  22. Góry w deszczu Strzelecki Ranges: Mirboo NorthM
    Grupa przedziera się przez góry w nieustannym deszczu. Pasmo nazwał później Strzelecki Ranges kapitan J. Lort Stokes z HMS Beagle, który na pamiątkę tej męki nazwał też Mount Fatigue.
  23. Koale ratują życie Strzelecki Ranges: LeongathaM
    Grupie grozi śmierć głodowa. Charley Tarra poluje na koale, które jedzą na surowo.
  24. Ostatnie siły Strzelecki Ranges: PoowongM
    Głodni i przemoczeni idą dalej na zachód, w stronę zatoki Western Port.
  25. Ocaleni w Western Port Western Port: stacja Massiego i Andersona, Corinella (Settlement Point)H
    Grupa dociera do stacji „w stanie wyczerpania i półgłodu”. Tak kończy się pierwsze przejście przez Gippsland do Western Port.
  26. Melbourne i La Trobe MelbourneM
    Strzelecki przybywa do Melbourne i składa wizytę La Trobe'owi. (Paszkowski podaje 19 maja, Scott i Port Phillip Patriot 28 maja. Sprawa jest nierozstrzygnięta.)
  27. Gazety i raport dla Gippsa MelbourneH
    2 czerwca Port Phillip Herald drukuje artykuł „Progress of Discovery”, przedrukowany potem w Cornwall Chronicle i Australasian Chronicle. 26 czerwca Strzelecki podpisuje raport dla gubernatora Gippsa. Z tego raportu pochodzi data 15 lutego dla wejścia na Górę Kościuszki.
  28. Rejs na Ziemię Van Diemena Geelong i wyjście z zatoki Port PhillipM
    Strzelecki odpływa z Melbourne brygiem Emma przez Geelong i wychodzi z zatoki Port Phillip. (Prawdopodobny postój w Port Fairy jest słabo potwierdzony.)
C · Ziemia Van Diemenalip 1840 – wrz 1842 · 37
  1. Przybycie do Launceston LauncestonM
    Bryg Emma przypływa do Launceston. Strzelecki urządza laboratorium w domu doktora Williama Pugha, a później w Government Cottage. 1 sierpnia wysyła Adynie list z kwiatem z Góry Kościuszki. (Data przybycia jest nierozstrzygnięta: źródła podają 24, 25 lub 30 lipca.)
  2. Pierwsze okrążenie George TownH
    Strzelecki zaczyna pierwszą wyprawę po wyspie, kierując się do George Town na północnym wybrzeżu.
  3. Wzdłuż wybrzeża Cape PortlandH
    Idzie wybrzeżem na wschód aż do przylądka Cape Portland w północno-wschodniej części wyspy.
  4. Rzeki i góry północnego wschodu Rzeka St Georges, North i South Esk, Ben Lomond, Ben NevisH
    Następnie bada rzeki St Georges, South Esk i North Esk oraz okolice Ben Lomond i Ben Nevis.
  5. Powrót do Launceston LauncestonH
    Pierwsze okrążenie kończy się w Launceston.
  6. Drugie okrążenie WestburyM
    Strzelecki rusza na zachód przez Westbury. Prowadzi go przewodnik Dan Pickett.
  7. Port Sorell Port SorellM
    Wyprawa dociera do Port Sorell na północnym wybrzeżu.
  8. Great Western Road DeloraineM
    Z Deloraine idzie drogą Great Western Road obok Mount Roland w głąb wyspy.
  9. Dwie noce w dziupli Middlesex Plains (koło Bull Creek)M
    Koło Bull Creek Strzelecki spędza dwie noce w wypróchniałym drzewie. Mierzy wysokości: Gad's Hill 2588 stóp, Middlesex Plains 2709 stóp.
  10. U Edwarda Curra Hampshire Hills (Van Diemen's Land Company)H
    Strzelecki dociera do ziem Van Diemen's Land Company. Edward Curr pisze 2 marca 1841, że gość „przybył tu kilka dni temu”.
  11. Północno-zachodnie wybrzeże Emu Bay (Burnie)H
    Strzelecki schodzi na wybrzeże do Emu Bay, dzisiejszego Burnie.
  12. Circular Head Circular Head (Stanley)H
    Odwiedza Circular Head, dzisiejsze Stanley.
  13. Cape Grim Cape GrimH
    Dociera do Cape Grim na północno-zachodnim krańcu wyspy.
  14. Rzeka Arthur Rzeka ArthurH
    Na zachodnim wybrzeżu dochodzi do rzeki Arthur.
  15. Trzecie okrążenie Western Tiers na południe od Deloraine, jeziora Płaskowyżu CentralnegoH
    Trzecia wyprawa prowadzi z Western Tiers na Płaskowyż Centralny z jego jeziorami.
  16. Frenchmans Cap Frenchmans CapH
    Strzelecki idzie przez zachodnią część wyspy w rejon góry Frenchmans Cap.
  17. Macquarie Harbour Macquarie HarbourH
    Dociera do Macquarie Harbour na zachodnim wybrzeżu. Nie brał udziału w wyprawie Franklinów do Macquarie Harbour w 1842 roku.
  18. Dolina Derwent Dolina Derwent, New NorfolkH
    Na południu bada dolinę rzeki Derwent i okolice New Norfolk.
  19. Mount Wellington Mount WellingtonH
    Bada Mount Wellington, górę nad Hobart.
  20. Hobart HobartH
    Strzelecki dociera do Hobart, stolicy kolonii.
  21. Węgiel na południu Półwysep TasmanaH
    Na prośbę gubernatora Franklina Strzelecki bada kopalnie węgla na południu, poczynając od Półwyspu Tasmana.
  22. Okolice Huon HuonH
    Bada okolice rzeki Huon.
  23. Dalekie południe Recherche BayH
    Dociera aż do Recherche Bay na dalekim południu wyspy.
  24. Przez Midlands na północ RichmondH
    W drodze na północ przechodzi przez Richmond.
  25. Jerusalem, Jericho, Oatlands Jerusalem (Colebrook), Jericho, OatlandsH
    Idzie przez Jerusalem (dziś Colebrook), Jericho i Oatlands.
  26. Z Ross na wschód RossH
    Z Ross kieruje się na wschód, w stronę Swan Port.
  27. Wschodnie wybrzeże Swan Port (Swansea)H
    Dociera do Swan Port na wschodnim wybrzeżu.
  28. Campbell Town Campbell TownH
    Wraca w głąb wyspy przez Campbell Town.
  29. Powrót do Launceston LauncestonH
    Trzecie okrążenie kończy się w Launceston. Krążąc zygzakiem po wyspie, Strzelecki przeszedł w sumie około 2000 mil.
  30. Burza na Ben Lomond Płaskowyż Ben Lomond i Stacks BluffM
    Strzelecki odbywa pierwszą naukową wizytę na płaskowyżu Ben Lomond. Przeżywa tam burzę z piorunami i znajduje węgiel. (Wikipedia podaje 28 listopada 1841, a jedna z chronologii 28 grudnia 1841.)
  31. Grzbiet Wyspy Flinders Wyspa Flinders, Strzelecki PeaksH
    Od początku grudnia 1841 Strzelecki pływa po Cieśninie Bassa, prawdopodobnie kutrem Shamrock, i poprawia mapę Flindersa dla wschodniej Wyspy Flinders oraz wysp Goose, Badger, Chappell i Green. 13 stycznia 1842 wchodzi na najwyższy grzbiet wyspy, który Stokes z HMS Beagle nazwał później Strzelecki Peaks. (Sam rejs (grudzień 1841 – ok. luty 1842) i nazwa statku są potwierdzone słabiej niż wejście na szczyt.)
  32. Wilsons Promontory Sealers Cove, Wilsons PromontoryM
    Strzelecki bada geologię Wilsons Promontory, najdalej na południe wysuniętego cypla kontynentu.
  33. Cape Liptrap Cape LiptrapM
    Następnie odwiedza przylądek Cape Liptrap.
  34. Znów w Western Port Corinella, Western PortM
    Pieszo dociera do Corinelli, gdzie w 1840 roku zakończył przejście przez Gippsland. Bada tu węgiel z okolic Western Port.
  35. Azbest, miedź i kwarc Asbestos Range / Badger HeadM
    Strzelecki znajduje tu azbest oraz ślady miedzi i kwarcu ze złotem. (Źródło podaje tylko lata 1841–1842; miejsce w kolejności po rejsie po Cieśninie Bassa jest umowne.)
  36. Nauka z Franklinem Hobart (i Launceston)M
    Z gubernatorem Franklinem działa w Towarzystwie Tasmańskim i przy Tasmanian Journal, przygotowuje też plany nawadniania. Otrzymuje dar uznania w wysokości 400 funtów, w tym 100 funtów od Franklina.
  37. Pożegnanie z wyspą LauncestonM
    Strzelecki odpływa z Launceston do Sydney parowcem Sea Horse. (Według Paszkowskiego dotarł do Sydney 2 października. Nazwa statku wymaga sprawdzenia.)
D · Hunter, Port Stephens i północpaź 1842 – kwi 1843 · 9
  1. Gość P. P. Kinga Tahlee, Port StephensM
    Strzelecki mieszka w Tahlee u P. P. Kinga i stąd wyrusza na badania. 15 listopada 1842 przesyła prośbę o ułaskawienie swojego służącego Keeny, który 1 lipca 1843 dostaje pełne ułaskawienie.
  2. Rzeka Karuah Rzeka KaruahM
    Badania zaczyna od doliny rzeki Karuah koło Port Stephens.
  3. Booral BooralM
    Dalej bada okolice Booral.
  4. W stronę Huntera Raymond TerraceM
    Przez Raymond Terrace kieruje się w dolinę Huntera.
  5. Węgiel doliny Huntera Glendon, Harper's Hill, St Patrick's Plains (Singleton)M
    W Glendon, na Harper's Hill i na równinach St Patrick's Plains koło dzisiejszego Singleton bada warstwy węglonośne doliny Huntera.
  6. Górny Hunter Dart Brook i Mount WingenM
    W górnej części doliny bada okolice Dart Brook i Mount Wingen.
  7. Pasmo Liverpool Pasmo i równiny LiverpoolM
    Strzelecki bada pasmo Liverpool i równiny Liverpool Plains.
  8. Najdalej na północ Rzeka Namoi, w stronę NarrabriM
    Nad rzeką Namoi, w stronę dzisiejszego Narrabri, dociera do około 30. równoleżnika południowego. To najdalszy na północ punkt jego podróży.
  9. Pożegnanie z Australią SydneyM
    Strzelecki odpływa z Sydney barkiem Anna Robertson, płynącym do Chin. 24 października 1843 dociera do Londynu, gdzie w 1845 roku wydaje „Physical Description of New South Wales and Van Diemen's Land”. (Niektóre źródła podają 23 kwietnia.)
VIII · Źródła

Skąd to wiemy

Główne źródła

  • Lech Paszkowski, Sir Paul Edmund Strzelecki: Explorer and Scientist; chronologia na mtkosciuszko.org.au
  • Geoffrey Rawson, The Count (1953/54); Marian Słabczyński (1957)
  • Helen Heney, Australian Dictionary of Biography (1967, poprawiony online 2012): adb.anu.edu.au
  • Dziennik polowy Jamesa Macarthura, 1840 (Mitchell Library, SLNSW)
  • H. P. G. Clews (1970/73); Alan Andrews; Charles Daley (1941); Ernest Scott (1939)
  • P. E. de Strzelecki, Physical Description of New South Wales and Van Diemen's Land (1845): NLA
  • Sydney Gazette, 27 IV 1839: Trove; Cornwall Chronicle, 20 VI 1840: Trove

Zastrzeżenia

  • Współrzędne to przybliżone współczesne lokalizacje, a nie pomiary historyczne.
  • Większość chronologii sprzed 1839 roku opiera się na jednym liście do Adyny Turno i polskich rekonstrukcjach.
  • Trasa przez Gippsland odtwarza linię kopców pamiątkowych z 1927 roku, sama będącą rekonstrukcją.
  • Poziom pewności: H = dokument lub źródło pierwotne; M = spójne źródło wtórne; L = tradycja, niepotwierdzone.
Ilustracje i mapy: autorzy i licencje
Od autorów

Dlaczego melbourne.pl?

zawsze możesz nas tu spotkać
hasło forum melbourne.pl
  1. 2006

    Forum Polonii

    Arkadiusz (Arek) Rejman był jednym ze współzałożycieli melbourne.pl, jednego z największych polskich forów w Australii. Od 2006 roku Polacy wymieniali tu informacje, ogłoszenia i wiadomości z życia Polonii oraz nawiązywali nowe znajomości w jednym z największych miast Australii.

  2. 2015

    Pożegnanie portalu

    Po dziewięciu latach, w lipcu 2015 roku, portal i forum pożegnały się z czytelnikami. Domenę zachowaliśmy, ale na nowy pomysł musiała jeszcze poczekać.

  3. 2019

    Film dla szkoły

    Justyna Rejman była członkinią założycielką polskiej szkoły jego imienia w Endeavour Hills. Film z Adamem i Julią powstał jako projekt dla tej szkoły.

  4. 2026

    Szlakiem Strzeleckiego

    W 2026 r. Arek Rejman wybrał dla domeny nowego patrona i zaprojektował przewodnik po życiu Strzeleckiego: film, globus podróży, cztery wyprawy po Australii, mapy z epoki i quiz.

Z archiwum melbourne.pl
271zapisów strony w Internet Archive, 2006–2026
Udane zapisy strony głównej w kolejnych latach; złote słupki to lata działania forum.
Zobacz w Wayback Machine ↗
Hołd · 2006–2015 Pełna historia melbourne.pl Redakcja, forum, spotkania BBQ, zrzuty z archiwum i źródła.